Thymus daenensis (آویشن) بررسی تاثیر کودهای ازته، فسفره و پتاسه بر عملکرد گیاه د
ساعت ۱۱:٤٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٢/٩  

خلاصه

Thymus daenensis یکی از گونه‌های دارویی بومی کشور ایران است که به‌صورت خودرو در مناطق مختلف کشور دیده می‌شود. به علت داشتن ترکیبهای مؤثر مشابه با گونه استاندارد (T. vulgaris) می‌تواند در صنایع دارویی، بهداشتی و غذایی مورد استفاده قرار گیرد بررسی امکان کشت و تولید انبوه این گونه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این تحقیق با هدف بررسی تأثیر عناصر NPK بر روی عملکرد سرشاخه گلدار گیاه در سال زراعی 1376 در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان اجرا گردید. در این ازمایش عملکرد سرشاخه گلدار گیاه تحت تأثیر چهار سطح کود ازته (صفر، 150، 200 و 250 کیلوگرم برمبنای ازت خالص در هکتار)، سه سطح کود فسفره (صفر، 100 و 150 کیلوگرم بر مبنای P2O5 در هکتار) و سه سطح کود پتاسه (صفر، 50 و 100 کیلوگرم پتاسیم بر مبنای K2O در هکتار) با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفت که کودهای ازته و فسفره موجب افزایش عملکرد وزن خشک سرشاخه گردیدند.
واژه‌های کلیدی: ازت، فسفر، پتاسیم، عملکرد، آویشن

 

مقدمه

بخش بیشتر گیاهان دارویی در کشور از عرصه‌های طبیعی این گیاهان جمع‌آوری می‌گردد و بنابراین اصول بهداشتی و فنی در جمع‌آوری، خشک کردن و بسته بندی آنها کمتر رعایت می‌شود (2). علاوه بر این بهره‌برداری بی رویه در طبیعت باعث تخریب رویشگاههای این گیاهان شده است. بنابراین کشت زراعی این گونه‌ها و تلاش برای افزایش عملکرد آنها در واحد سطح اهمیت دارد. از جمله بیماریهای شایع و با اهمیت، بیماریهای قارچی و میکروبی هستند که با استفاده از ترکیبهای فنلی آویشن می‌توان به نحو مؤثری با برخی از آنها مقابله کرد (1).
گیاه T. daenensis به دلیل داشتن بتا - کاریوفیلن، تیمول و کارواکرول به عنوان ضدالتهاب، مسکن، ضدمیکروب و مؤثر در تسکین علائم سرماخوردگی کاربرد دارد (4). تیمول موجود در گیاه T. daenensis دارای اثر آنتی سپتیکی 20 برابر فنل و اثرات سمی کمتر از آن می‌باشد (5). از روغن‌های این گیاه به عنوان اسانس مطبوع کننده، دئودورانت، ضدعفونی کننده و ضدسرفه همچنین در دهان شویه‌ها و غرغره‌ها بکار می‌رود (3 و 5). بر اساس بررسیهای انجام شده تا کنون هیچ‌گونه تحقیقی در مورد تاثیرکودها بر روی عملکرد سرشاخه گلدار گیاه T. daenensis انجام نشده و برای اولین بار این آزمایش انجام شد.
 

مواد و روشها

پس از انتخاب زمین در ایستگاه تحقیقاتی شهید فزوه در اواسط مهر ماه 1375 زمین شخم زده شد و در اسفند همان سال زمین طبق نقشه طرح آماده سازی و کودهای فسفاته و پتاسه یک ماه قبل از کشت در کرتها توزیع شد. در این تحقیق تاثیر چهار سطح کود ازته (صفر، 150، 200 و 250 کیلوگرم برمبنای ازت خالص در هکتار)، سه سطح کود فسفره (صفر، 100 و 150 کیلوگرم بر مبنای P2O5 در هکتار) و سه سطح کود پتاسه (صفر، 50 و 100 کیلوگرم پتاسیم بر مبنای K2O در هکتار) برعملکرد سرشاخه گلدار گیاه با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفت. بذرهای مورد استفاده از تعدادی بوته گیاه که از نظر رشد رویشی کاملاً یکنواخت بودند تهیه گردید. کشت در اول اردیبهشت ماه 1376 روی پشته‌ها به فاصله 50 سانتیمتر روی پشته‌هایی که به فاصله 30 سانتیمتر ایجاد شده بودند انجام شد.
در مرحله گلدهی سرشاخه گلدار گیاه جمع‌آوری و در شرایط یکسان و سایه خشک و توزین گردید. علاوه بر این میزان جذب عناصر NPK در گیاه اندازه‌گیری شد و نتایج حاصل توسط برنامه کامپیوتری S.A.S تجزیه آماری گردید و میانگین‌ها توسط آزمون چند دامنه دانکن در سطح احتمال 1 درصد مقایسه شدند.

 

نتایج و بحث

بر اساس نتایج بدست آمده در این آزمایش, کودهای ازته و فسفره موجب افزایش عملکرد وزن خشک سرشاخه گلدار گیاه گردیدند، به‌طوری که با افزایش کود ازت به خاک سرشاخه گلدار به میزان 3142 کیلوگرم وزن خشک در هکتار در تیمار 250 کیلوگرم ازت در هکتار تولید شد. با افزایش کود فسفره به خاک نیز روند افزایش مشاهده گردید، به‌طوری که حداکثر میزان سرشاخه گلدار خشک در هکتار در تیمار 150 کیلوگرم فسفر به میزان 2930 کیلوگرم تولید شد. که برای هر دو عنصر ازت و فسفر میزان تولید سر شاخه گلدار خشک نسبت به شاهد در سطح احتمال 1 در صد معنی‌دار است. اختلاف بین مقادیر مختلف کود پتاسه برای افزایش عملکرد وزن خشک سرشاخه گلدار معنی‌دار نبود. بین عناصر ازت و فسفر برای افزایش عملکرد وزن خشک سرشاخه گلدار گیاه اثر متقابل مشاهده گردید، به‌طوری که حداکثر عملکرد وزن خشک سرشاخه گلدار با میانگین 3552 کیلوگرم در هکتار در تیمار 200 کیلوگرم ازت و 150 کیلوگرم فسفر در هکتار تولید شد. در مجموع نتایج این آزمایش نشان می‌دهد که مقدار 200 کیلوگرم ازت به همراه 150 کیلوگرم فسفر در هکتار و مقدار پتاسیم قابل جذب که بتواند حداقل جذب 14/2 درصد در وزن خشک (حداکثر میزان پتلسیم جذب شده در گیاه) را برای گیاه تأمین نماید موجب افزایش محسوس عملکرد وزن خشک سرشاخه گلدار گیاه خواهد شد. استفاده بیش از حد کودهای شیمیایی ممکن است باعث کاهش کیفیت مواد موثر گردد که برای هرگونه گیاهی باید مورد تحقیق و بررسی قرار گیرد. علاوه بر این تاثیرات سوء زیست محیطی ناشی از مصرف این کودها باید مد نظر قرار گیرد.


کلمات کلیدی: