توانمندی منطقه کاشان در زراعت گیاه دارویی خارمریم
ساعت ۱۱:٤٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٢/٩  

خلاصه

خارمریم (Silybum Marianum (L) Gaerth. ) ، گیاهی بوته‌ای خاردار ، دو ساله ، دارای برگهای طوقه‌ای درشت و ابلق و ساقه گل دهنده منتهی به کاپیتولهای بزرگ می‌باشد. این گیاه متعلق به خانواده کاسنی (Compositae) است. در این تحقیق به منظور مطالعه زراعت این گیاه در منطقه کاشان ، به دو روش کرتی و نواری ، بذرهای گیاه به صورت مستقیم کشت شد. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که مناسب ترین زمان کشت مستقیم بذر در مزرعه ، اوائل فصل پاییز می‌باشد. کشت نواری ( ردیفی ) که فواصل بوته‌ها 30 تا 50 سانتیمتر و فواصل ردیفها 2 تا 5/2 متر از یکدیگر ، بهترین بازده تولید محصول را نشان داد. چرخة رویشی گیاه ، هفت ماه و دوره زایشی سه ماه می‌باشد. میانگین عملکرد بازده تولید بذر در هکتار ، بین 1200 تا 1500 کیلو گرم برآورد شد. همچنین متوسط تولید سالیانه علوفه خشک گیاه ، 4 تا 5 تن در هکتار می‌باشد. تنها آفت مشاهده شده در روی گیاه ، کرم برگ خوار می‌باشد که در صورت مبارزه شیمیایی ، قابل کنترل می‌باشد.
واژه‌های کلیدی: خارمریم، گیاه دارویی، کاشان

 

مقدمه

خار مریم(Silybum Marianum (L) Gaerth. ) گیاهی بوته‌ای خاردار ، یکساله و یا دو ساله و متعلق به خانواده کاسنی (Compositae) می‌باشد. برگهای ابلق گیاه به صورت طوقه‌ای در فصل پاییز و زمستان رشد و نمو نموده و ساقه گل دهنده ( گل آذین‌های کاپیتول ) در اوائل بهار به تدریج ظاهرمی گردد. خارمریم اغلب در نواحی شمالی و جنوبی کشور به عنوان علف هرز در حاشیه مزارع ، اطراف جویبارها و پیرامون باغها و اراضی کشاورزی متروکه می‌روید.(1) این گیاه در شرایط اقلیمی کاشان دارای چرخة حیاتی دو ساله می‌باشد. امروزه به واسطه مواد موثره موجود در بذرهای خار مریم ، از جمله گیاهان دارویی با ارزش بشمار می‌آید که در اغلب نقاط کشور به صورت زراعی کشت و پرورش می‌یابد. ترکیبهای موجود در بذرهای گیاه در پیشگیری و درمان آسیبهای توکسیک ، متابولیک ناشی از مواد مختلف و نیز در درمان هپاتیت حاد، از اهمیت خاصی برخوردار است (2و3).
 

روش تحقیق

در طی این بررسی ، پس از آماده سازی خاک بستر کاشت در سطح مزرعه آزمایشی ، عملیات کاشت مستقیم بذرهای بوجاری شده طی دو فصل بهار و پاییز ، به صورت نواری و کرتی انجام گرفت. شیوه آبیاری سنتی ( ثقلی) و سیستم آبیاری تحت فشار ( قطره‌ای با استفاده از لوله هایType) برای بذرهای کاشته شده ، اجرا شد. تقویم حیاتی گیاه از زمان کاشت بذر تا مرحله بذردهی ( چرخة کامل حیاتی گیاه ) یادداشت برداری شد. پس از رسیدن تدریجی بذرها در اواسط بهار ، مرحله برداشت و جمع آوری کاپیتولها به شیوه مکانیکی انجام گرفت. پس از بوجاری بذرها ، میانگین تولید بذر در هکتار ارزیابی شد. آفات و بیماریهای شایع در روی گیاه ، به خصوص در اواسط بهار به طور مشاهده‌ای یادداشت شد.
 

نتایج و بحث

نتایج حاصل از اجرای چنین طرحی طی سه سال در دشتهای منطقه کاشان نشان داد که بهترین زمان کشت مستقیم بذر در عرصه مزرعه ، اوائل فصل پاییز می‌باشد. طی فصل پاییز و زمستان ، اندازه برگهای طوقه‌ای گیاه بیش از 30 تا 40 سانتیمتر بالغ می‌گردد و ساقه‌های گل دهنده در اواسط فروردین ماه ظاهر می‌شوند. میوه‌ها نیز طی 40 تا 50 روز تا اواخر خرداد ماه به تدریج می‌رسند. کشت ردیفی که فواصل بوته‌ها 30 تا 50 سانتیمتر و فواصل خطوط 2 تا 5/2 متر از یکدیگر ، بهترین بازده در تولید محصول را به همراه داشت. شیوه آبیاری مناسب برای کشت انبوه ، آبیاری تحت فشار به شیوه قطره‌ای با استفاده از لوله‌های Type ، بازده مناسبی را نشان داد. طول دوره حیاتی گیاه از اوائل مهر ماه آغاز و در اواسط تیر ماه به اتمام می‌رسد. چرخة رویشی گیاه نزدیک به هفت ماه یعنی تا اواسط فروردین ماه ادامه می‌یابد و ساقه‌های گل دهنده، اوائل اردیبهشت ماه و بذرهای گیاه در اواسط خرداد ماه تا اواسط تیر ماه می‌رسند. عمق نفوذ ریشه‌های گیاه در خاک حاصلخیز رسی - شنی ، 60 تا 90 سانتیمتر و به صورت مخروطی است. میانگین عملکرد بازده تولید بذر در هکتار ، بین 1200 تا 1500 کیلوگرم برآورد شد. متوسط تولید سالیانه علوفه خشک گیاه 4 تا 5 تن در هکتار می‌باشد. در بررسی برآورد نیاز آبی گیاه به شیوه غرقابی ، نشان داد که میزان آب مورد نیاز گیاه مشابه زراعت گندم در منطقه کاشان می‌باشد. تنها آفت مشاهده شده در روی گیاه ، شته سیاه و سبز و کرم برگ خوار می‌باشد که در اواسط اردیبهشت ماه ظاهر می‌شود و در صورت عدم مبارزه چند نسل تجدید حیات می‌یابد.


کلمات کلیدی: