اثر بستر کشت و غلظت‎های مختلف IBA در ریشه‎زایی قلمه‎های ژینکو بیلوبا
ساعت ۱۱:۳٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٢/٩  

در این آزمایش اثر غلظت‎های مختلف ایندول بوتیریک اسید (IBA) و بسترهای ریشه‎زایی بر ریشه‎دار شدن قلمه‎های ساقه برگدار ژینکو بیلوبا در گلخانه مجهز به سیستم مه‎پاش مورد ارزیابی قرار گرفت. محدوده غلظت‎های IBA شامل 0، 2000، 4000، 6000 و 8000 پی‎پی‎ام بود و بستر ریشه‎زایی استفاده شده شامل ماسه، پرلیت و مخلوط ماسه و پرلیت به نسبت حجمی مساوی بود. قلمه‎ها به طول 15 سانتی‎متر از درختان نر بالغ تهیه شدند و پس از ضد عفونی با محلول قارچکش بنومیل و تیمار با غلظت‎های مختلف هورمون در بسترهای کشت قرار گرفتند. کاربرد IBA به طور معنی‎داری درصد ریشه‎زایی و تعداد ریشه در هر قلمه را افزایش داد. اثر بستر کشت بر روی درصد قلمه‌های ریشه‎دار شده و تعداد ریشه در هر قلمه معنی‎دار نبود.
واژه های کلیدی : ریشه زایی ، ژینکو بیلوبا
 

مقدمه

درخت ژینکو با نام علمی Ginkgo biloba L. از خانواده Ginkgoaceae، یکی از قدیمی‎ترین گونه‎های درختی روی زمین است. این درخت به محدوده وسیعی از اقلیم‎ها و شرایط نامساعد، آلودگی هوا، گرد و خاک و دود شهر‎ها مقاومت دارد و بوسیله قارچ، حشرات و بیماریها آسیب نمی‎بیند (2، 4، 6). بذر و برگ آن دارای خواص دارویی است و برای رفع مشکلات تنفسی از قبیل آسم، برونشیت، از دست رفتن شنوایی، ضعف گردش خون، آلزایمر، افسردگی و اضطراب بکار می‎رود (2، 6). این گیاه دو پایه بعد از 35-20 سال وارد مرحله زایشی می‎شود. با توجه به اینکه جهت تولید بذر به زمان طولانی نیاز دارد، تکثیر غیر‎جنسی برای تولید گیاه ترجیح داده می‎شود. در حالی که به منظور استفاده زینتی، همواره از پایه‎های نر این گیاه استفاده می‎شود زیرا درختان ماده تولید میوه‎های سمی می‎کنند (2، 3).
 

مواد و روشها

جهت انجام آزمایش، قلمه‎های نیمه خشبی برگدار از پایه‎های نر ژینکو موجود در ایستگاه تحقیقات لاهیجان تهیه شد. قلمه‎ها به طول 15 سانتی‎متر و حداقل دارای سه جوانه بودند. به منظور ضدعفونی و پیشگیری از آلودگی‎های قارچی، قلمه‎ها قبل از قرار گرفتن در بستر‎های کشت با قارچکش بنومیل به غلظت 5/1 در هزار ضدعفونی شدند و سپس انتهای قلمه با هورمون ایندول بوتیریک اسید (IBA) به غلظت‎های 2000, 4000, 6000 و 8000 پی‎پی‎ام به روش فروبری سریع تیمار شدند. بسترهای کشت مورد استفاده شامل ماسه (با قطر کمتر از 1 میلیمتر)، پرلیت (با قطر بین 1 تا 2 میلی‎متر) و مخلوط ماسه و پرلیت با نسبت حجمی مساوی بود. کاشت قلمه‎ها در گلخانه مجهز به مه‎افشانی صورت گرفت. طرح استفاده شده در این آزمایش اسپلیت پلات در قالب بلوک‌های کامل تصادفی بود. داده‎های حاصل از آزمایش با استفاده از نرم‎افزاز آماری SAS مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت و مقایسه میانگین‎ها از طریق آزمون دانکن بدست آمد.
 

نتایج و بحث

نتایج حاصل از تجزیه آماری نشان داد که بستر کشت بر روی درصد قلمه‎های ریشه‎دار شده اثر معنی‎داری ندارد. همچنین نتایج نشان داد که غلظت‎های مختلف هورمون بر روی درصد قلمه‌های ریشه‎دار شده اختلاف معنی‎دار داشته است. با توجه به آزمون دانکن مشخص ‎شد که تیمار شاهد با کمترین درصد قلمه‌های ریشه‌دار شده تفاوت معنی‎داری با تیمارهای هورمونی دارد. بیشترین درصد قلمه‌های ریشه‌دار شده متعلق به غلظت 4000 پی‎پی‎ام است. هر چند غلظت‎های 2000، 6000 و 8000 پی‎پی‎ام نیز تفاوت معنی‎داری با غلظت 4000 پی‎پی‎ام ندارند و در یک گروه قرار می‎گیرند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده‎ها نشان داد که بستر کشت بر روی تعداد ریشه در هر قلمه اثر معنی‎داری ندارد. درحالیکه غلظت‎های مختلف هورمون بر روی تعداد ریشه در هر قلمه اختلاف معنی‎داری دارند. مقایسه میانگین‎ها نشان داد که غلظت‎های 4000 و 6000 پی‎پی‎ام دارای بیشترین تعداد ریشه در هر قلمه بودند. این موضوع به اثبات رسیده است که اکسین تشکیل ریشه نابجا در قلمه‎های ساقه را از طریق تحریک فعالیت آغازنده‎های ریشه و افزایش انتقال کربوهیدرات به انتهای قلمه تسهیل می‎کند. تقسیم اولین سلولهای آغازنده ریشه، به وجود اکسین درونی و یا اکسینی که از خارج به کار برده می‎شود، وابسته است و افزایش ریشه‎زایی قلمه‎های تیمار شده با اکسین به نظر می‎رسد تا حدودی به‎واسطه افزایش هیدرولیز ذخایر غذایی تحت تاثیر اکسین‎ها باشد (1، 3، 5). تفاوت ریشه‌زایی بین غلظت‎های هورمونی و شاهد نشان دهنده این واقعیت است که هر گاه در آغاز مرحله ریشه‎زایی مقداری هورمون اکسین در بستر موجود باشد می‎تواند به افزایش درصد قلمه‌های ریشه‌دار شده کمک نماید و از مرگ قلمه‎ها جلوگیری به عمل آید، بطوری‎که تعداد قلمه‎های ریشه‎دار شده در قلمه‎هایی که با اکسین تیمار شده بود بطور معنی‌داری، بیشتر از شاهد بود. کاهش درصد قلمه‌های ریشه‌دار شده در غلظت‎های بالاتر از 4000 پی‎پی‎ام احتمالاً به دلیل به هم خوردن تعادل هورمونی است. قلمه‌های گونه‎های مختلف نیازهای متفاوتی در پاسخ به بستر ریشه‌زایی دارند. دلیل این واقعیت هنوز کاملاً شناخته نشده است. این نتایج نشان می‎دهد که ژینکو بیلوبا می‎تواند بطور موفقیت‎آمیزی از طریق قلمه ساقه برگدار با استفاده از سیستم مه‎پاش ازدیاد شود. کاربرد IBA می‎تواند درصد قلمه‌های ریشه‌دار شده و تعداد ریشه را بهبود بخشد و غلظت 4000 پی‎پی‎ام بهترین غلظت برای ریشه‎دار شدن قلمه‎های ژینکو پیشنهاد می‎شود و نیز بستر کشت ماسه با توجه به ارزان بودن و در دسترس بودن نسبت به پرلیت برای ریشه‎زایی قلمه‎های ژینکو در شرایط مه‎پاش متناوب مناسب‌تر است.


کلمات کلیدی: