ازدیاد،پرورش و فرآوری ژینکو بیلوبا
ساعت ۱۱:۳۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٢/٩  

خلاصه

ژینکو گیاه دارویی ارزشمندی است که برای اهداف دارویی متنوعی مورد استفاده قرار می‌گیرد. ژینکو به منظور استفاده از بذر و به خصوص برگ پرورش می‌یابد. بذرهای ژینکو هزاران سال است که در طب سنتی چین استفاده می‌شود. فرآورده‌های ژینکو که امروزه در دسترس می‌باشند از برگ آن بدست می‌آید. در نهالستانهای پرورش برگ، درختان ژینکو به‌صورت متراکم کشت شده و برگها برای تهیه عصاره برداشت می‌شوند تا مورد فرآوری قرار گیرند. عصاره برگ ژینکو یکی از مهمترین گیاهان دارویی رایج در دنیا می‌باشد.
واژه های کلیدی : گیاهان داروئی،پرورش، فراوری

 

مقدمه

درخت ژینکو با نام علمی Ginkgo biloba L. از خانواده Ginkgoaceae، یکی از قدیمی‎ترین گونه‎های درختی روی زمین است. این درخت خزان کننده در بسیاری از قسمتهای معتدل دنیا به ویژه مناطق معتدله مرطوب به‌خوبی رشد می‌کند و به محدوده وسیعی از اقلیم‎ها و شرایط نامساعد مقاومت دارد. ژینکو در خاکهای عمیق با زهکش خوب و لومی شنی و حاصلخیز رشد مناسبی دارد. ژینکو به منظور استفاده از خواص دارویی بذر و به خصوص برگ پرورش می‌یابد (3، 6).
 

اهمیت دارویی بذر و برگ

بذرهای ژینکو برای بیش از 1000 سال است که در طب سنتی چین، به‌عنوان داروی قابض برای ریه استفاده می‌شود تا آسم و سرفه را درمان کند. همچنین آنرا تصفیه کننده خون، کمک کننده هاضمه، ضد کرم، تب بر وآنتی‌بیوتیک می‎دانند. (3). اولین کاربرد برگها در چین، در سال 1436 برای درمان بیماریهای پوست و زخمهای سر گزارش شد. عصاره برگ ژینکو، فعالیت بیولوژیکی وسیعی دارد. عصاره خالص برگ گیاه از نظر داروشناسی، دارای عمل بازکنندگی عروق شریانی و فعال کننده گردش خون در شرائین است که خود موجب رساندن خون بیشتر به بافتها می‎شود. عصاره برگ ژینکو جریان خون را به مغز افزایش می‎دهد و در نتیجه حافظه و توانایی فکری بهبود می‎یابد. عصاره‎های استاندارد شده برای انواع بیماریها و نارسایی‎های ذهنی و فیزیکی مرتبط با سن استفاده می‎شود و در درمان آلزایمر، اسکیزوفرنی، پارکینسون، نقص حافظه مرتبط با سن (AAMI)، ناتوانی مغزی، افسردگی و اضطراب بکار می‎رود. عصاره برگ ژینکو همچنین در درمان طنین مزمن گوش یا زنگ گوش، لنگی متناوب، سرگیجه مزمن، نارسایی‎های جنسی، درد معده، بیماری‎های پوستی، ایجاد لخته در رگ و سایر اختلالات قلبی، عروقی و اعصاب مرکزی مؤثر است (2، 3، 6).
 

روشهای ازدیاد

روشهای معمول ازدیاد این درخت از طریق بذر، پیوند و قلمه است. ازدیاد از طریق بذر در خاک سبک شنی، در شاسی سرد در پاییز و زمستان صورت می‎گیرد. ازدیاد این درخت بوسیله پیوند و کوپیوند نیز می‌تواند صورت گیرد. روش قلمه زدن برای تولید گیاهانی با جنسیت مشخص استفاده می‎شود. استفاده از هورمون IBA و سیستم مه‌پاشی، ریشه‌زایی را تسهیل می‌کند. از ریزازدیادی نیز برای تکثیر ژینکو استفاده می‌شود (1،4).
 

پرورش ژینکو به منظور تولید بذر

مهمترین منطقه تولید بذر ژینکو در چین است. در این نهالستانها، آبیاری زیاد، کوددهی، سرزنی، حلقه برداری، هرس، بازجوان سازی درختان مسن، گرده افشانی مصنوعی، پیوند شاخه‎های گل‎دهنده نر روی درخت ماده،سبب ازدیاد بذردهی می‌شود (4).
 

پرورش ژینکو به منظور تولید برگ

ژینکو به طوراختصاصی به منظور تولید برگ، برای استخراج مواد مؤثر از سال 1980 کشت می‎شود. نهالستانها برای برداشت برگ ژینکو ابتدا در فرانسه تاسیس شدند و بعد در سومتر، جنوب کارولینا کشت وسیعی انجام گرفت. در سومتر 25000 درخت درهر هکتار وجود دارد که به فاصله 40 سانتیمتری از هم در ردیفهایی به فاصله یک متر کشت شده‎اند. برای 400 هکتار نهالستان در سومتر، این مقدار به ده میلیون درخت در هکتار می‎رسد. از سال 1990 پرورش دهندگان چینی به سرعت افزایش یافتند. وسعت کل کشت در چین در حدود 5000 هکتار است (5).
 

ساختمان و الگوی نهالستانهای پرورش برگ

در مقایسه با نهالستانهای پرورش بذر تراکم در نهالستانهای پرورش برگ به طور وسیعی افزایش یافته‌است. باغهای معمولی 150 تا 670 گیاه در هکتار دارند، در حالی که در نهالستانهای پرورش برگ از الگوی کشت متراکم استفاده می‎شود و بیش از 20000 گیاه (در کشورهای جنوبی) و یا بیش از 90000گیاه در هر هکتار (در نهالستانهای چین) وجود دارد. فاصله بین گیاهان و ردیفها 100*50 یا 50*50 سانتی متر است. درختان با اعمال هرس سنگین کوتاه نگه داشته‌می‌شوند تا برداشت مکانیزه براحتی صورت گیرد، به‌طوری که گیاه در سال دوم بعد از کاشت، از 50 سانتیمتری بالای سطح زمین بریده می‎شود و در سال سوم، چهارم وپنجم به ترتیب از ارتفاع 70، 90 و 110 سانتیمتری قطع می‎شود. در سال ششم بعد از کاشت، گیاه از ارتفاع 10 سانتیمتری بالای سطح زمین بریده می‎شود و این سیستم هرس ادامه می‌یابد. به طورکلی، یک تولید خوب از نهالستان مناسب 3 یا 4 تن برگ خشک شده در هکتار است (4،5).

فرآوری برگ

برگهای تازه برداشت شده ژینکو، در حدود 75 درصد رطوبت دارند و با عبور از خشک کن، رطوبت برگها به12 درصد کاهش می‌یابد. روی برگهای خشک شده تحلیل شیمیایی میکروبیولوژیکی و میکروسکوپی انجام می‎شود تا حضور عناصر سنگین و آلودگی‎ها، آفلاتوکسین و سایر ترکیبها ارزیابی شود. عصاره در یک فرآیند چند مرحله‌ای، استاندارد می‎شود تا از نظر غلظت به سطح مطلوبی برسد. عصاره برگ ژینکو تقریباً به نسبت67:1 -35 (67-35 کیلوگرم برگ خشک شده برای تولید یک کیلوگرم عصاره) غلیظ می‎شود. به‌طور کلی 27 مرحله استخراج و دو هفته وقت مورد نیاز است که از 50 کیلوگرم برگ، یک کیلوگرم عصاره بدست بیاید (3، 6).
 

فرآورده‌های ژینکو

فرآورده‎های ژینکو از برگ طبیعی ژینکو، یا از عصاره برگ آن بدست می‏آید و به شکل دارویی (قرص، کپسول و عصاره مایع)، به‌صورت انواع خوردنی‎ها و لوازم آرایشی (کرمهای پوست، شامپو و صابون) در دسترس هستند (3).


کلمات کلیدی: