بررسی میزان متوسط شیره دهی هر بوته آنقوزه
ساعت ۱۱:٢٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٢/٩  

مقدمه :

تنوع شرایط جغرافیایی و آب و هوایی در سرزمین پهناور ایران ، گوناگونی عظیمی را در شرایط اقلیمی و به تبع آن جوامع گیاهی این کشور پدید آورده است . اگر چه بنا به دلایل چون چرای مفرط دام ، بهره برداری های بی رویه و قهر طبیعت که خود ناشی از علل یاد شده است ، از انبوهی جوامع و گستردگی عرصه های تحت پوشش گیاهی کاسته شده ولی با این وجود راه نجات جوامع گیاهی بازمانده از خطر انهدام و امید به احیاء رویشگاه های زوال یافته هنوز باقی است . لیکن دستیابی به این دو هدف بزرگ تنها با تلاش و موقعیت سنجی برنامه ریزان و متخصصین منابع طبیعی تجدید شونده در جهت ارائه طرحها و برنامه های مدون مبنی بر اصول علمی از یک سو و جلب مشارکت مردم در به اجرا در آوردن این گونه طرحها از سوی دیگر امکان پذیر خواهد بود .
شناخت ارزشهای نهفته در منابع جنگلی و مرتعی از جمله عواملی است که انگیزه حفاظت و احیاء منابع تجدید شونده را قوت می بخشد وجود گونه های متنوع گیاهی با ارشهای صنعتی ، دارویی و خوراکی که بعضی از آنها نقش پر اهمیتی را در صادرات غیر نفتی دارا می باشند ، جاذبه های فراوانی را در گستره جنگلها و مراتع کشور پدید می آورد . برخی از این گونه ها از دیر باز مورد شناسایی اطباء و دانشمندان اعصار گذشته قرار گرفته ، سابقه بهره برداری دیرینه ای در میان مردم هر سامان داشته و پاره ای از آنها به دلیل ناشناخته ماندن از نظر ارزشهای موصوف در خور اهمیت دانسته نشده و یا به واسطه صفات کم اهمیت تری مورد بهره برداری قرار گرفته است .
استان کرمان نیز با وسعت 2/18 میلیون هکتار به عنوان دومین استان پهناور کشور محسوب میشود و تنوع آب و هوایی متنوع در این استان باعث بروز شرایط اقلیمی و به تبع آن جوامع گیاهی متنوعی شده است . آنقوزه یکی از گیاهان بسیار مهمی است که همه ساله مقادیر قابل توجهی شیره از آن استحصال و به کشورهای خارجی صادر میشود ، ولی در تهیه طرحهای بهره برداری و برآورد تولید تاکنون بر روی محاسبه میانگین تولید هر بوته عملاً هیچگونه فعالیتی انجام نشده است .
 

هدف تحقیق :

در سالهای اخیر با بهره برداری های غیر اصولی گیاه آنقوزه در حال انقراض و نابودی است به منظور حفظ و حراست از رویشگاه های این گیاه تهیه طرحهای بهره برداری مدون که در آن به تمامی جنبه های حفظ و احیاء توجه شده باشدالزامی است و در ایتراستا دانستن میانگین متوسط هر بوته نیز ضروری بنظر میرسد.بمنظور رسیدن به نقضها ی جنبه های حفظ واحیاء توجه شده باشد الزامی است و در این راستا دانستن میانگین متوسط هر بوته نیز ضروری بنظر میرسد. بمنظور رسیدن به نقصهای مشترک با انجام تحقیقات موارد ذیل تحقق مییابد :
1 ـ بررسی میانگین تولید هر بوته آنقوزه 2 ـ محاسبه تولید هر منطقه بر اساس شیره دهی هر بوته 3 ـ برنامه ریزی جهت برآورد تولید 4 ـ محاسبه دقیق ارزش ریالی تولید آنقوزه در هر منطقه 5 ـ آموزش بهره برداران به بهترین روش تیغ زنی
 

شناسایی گیاه آنقوزه :

آنقوزه گیاهی است که از خانواده چتریان Umbellifereae با نام علمی FerUla Assa Foetisa که به فرانسوی به آن Asa Foetida و به انگلیسی به آن Stingingassa گفته میشود که بر اثر تیغ زدن شیرابه از آن استحصال میشود که به نام خود گیاه یعنی آنقوزه معروف است . در استان کرمان دو نوع آنقوزه به نامهای آنقوزه شیرین که در حوالی سیریز ( مرز کرمان و یزد ) ، کوهبنان زرند و نوق رفسنجان و آنقوزه تلخ در حوالی کرمان ( کوهپایه و شرق چترود ) پابدانا ، بیدخون زرند ، جنوب سیرجان ، شمال و غرب شهر بابک پراکنش دارد، گستردگی دارد . پراکنش آنغوزه تلخ در استان کرمان به مراتب بیشتر از آنقوزه تلخ میباشد . آنقوزه گیاهی است چند ساله که قطر ریشه گیاه بر حسب سن متفاوت و ار 7 تا 10 سانتیمتر نیز میرسد و تا عمق 30 الی 40 سانتیمتری خاک فرو میرود . ریشه ها بصورت افقی و به موازات سطح خاک قرار دارند به دلیل گستردگی ریشه گیاه در حفاظت خاک نقش مهمی را ایفاء مینماید . ریشه از دو لایه ذخیم و نازک تشکیل شده است و پوسته بیرونی به رنگ قهوه ای متمایل به تیره میباشد که پس از خشک شدن به صورت یک لایه نازک به راحتی جدا میشود . پوست دورنی ضخیم و به رنگ سفید می باشد بافت ریشه بصورت چوب پنبه ای دارد و در اثر برخورد با اجسام سخت و به راحتی تغییر شکل میدهد . منطقه یقه گیاه پوشیده از الیافی است که باقیمانده خشک شده برگهای سنوات قبل میباشد . با توجه به میزان بارندگی و سایر شرایط محیطی هر چند سال یکبار به بذردهی میرسد . و بعد از بذردهی بوته های آنقوزه برای همیشه خشک میشوند ، چون در گیاه بالغ تمامی شیره پرورده برای ساختن بذر به مصرف میرسد . گل آذین به صورت چتر
مرکب میباشد و گلها هرمافرودیت و به رنگ زرد میباشد ، البته گلهای نر و ماده نیز در گیاه وجود دارد ، ارتفاع ساقه گل دهنده به دومتر نیز میرسد بذرها به شکل راکت می باشد و بسیار سبک هستند . رنگ پوست ساقه گل دهنده زرد و متمایل به سبز میباشد . برگها به صورت روزن و در روی زمین گسترده میباشند برگها سبز تیره دارای بریدگیهای عمیق هستند . برگهای جوان بسیار شکننده بوده و به راحتی زخم میشوند و شیره از داخل زخم تراوش می کند . شیره آنقوزه به دو نوع اشکی و توده ای میباشد . نوع اشکی از ساقه گیاه و به مقدار کم در حالت طبیعی خارج و به درشتی یک نخود تا یک گردو می باشد و بسیار مرغوب است . نوع توده ای بر اثر تیغ زدن فوقانی ریشه بدست می آید و دارای طعم گس و گزنده است و نامرغوب تر از نوع اول است . شیره آنقوزه حاوی 62% رزین 5/12% صمغ ، 3 تا 7 در صد اسانس ، 28/1 درصد اسد فرولیک و به مقدار بسیار جزئی وانیلین میباشد . آنغوزه دارای خواص درمانی بسیاری است و حتی در دامپزشکی نیز مورد استفاده قرار میگیرد . طبق رأی حکما طب سنتی از نظر طبیعت خیلی خیلی گرم و نسبتاً خشک است و در درمان بیماریهایی چون فلج ، رعشه ، سستی اعضاء بسیار مفید است . همچنین از شاخ و برگ خشک شده آنقوزه در زمستان برای تغذیه دام استفاده می شود
عملیات پژوهشی طرح :
در سالهای اخیر به دلیل افزایش جمعیت ، بهره برداری رو به افزایش است و بهره برداران همواره سعی می کنند که بیشترین تولید را به دست آورند . به دنبال این روند در سالهای اخیر بهره برداری از گیاه فوق منوط به تهیه طرحهای بهره برداری مدون گردیده است . در تهیه طرحهای بهره برداری معمولاً طراحان به آمار و ارقام متفاوتی استناد می کنند که عموماً پایه و اساس درستی ندارند ، لذا به منظور وحوت رویه در طراحی طرحهای بهره برداری بایستی به میزان تولید متوسطی جهت هر بوته دست یافت که هدف از تحقیقات حاضر دستیابی به میزان تولید متوسطی جهت هر بوته دست یافت که هدف از تحقیقات حاضر دستیابی به این مهم میباشد . بدین منظور در دو منطقه از استان که از نظر شرایط اکولوژیکی ، توپوگرافی ، پوشش گیاهی و - شبیه هم هستند . ( تیکدر کرمان و بیدخون زرند ) 6 قطعه ( در هر منطقه سه قطعه ) به صورت پلاتهای صد متر مربعی ( 10 10 ) به طور تصادفی در نظر گرفته شد و ضمن محصور نمودن این قطعات نسبت به شمارش بوته های قابل بهره برداری اقدام و سپس با تیغ زدن هر بوته در طی دوره بهره برداری که یکصد روز میکشد نسبت به توزین شیره به دست آمده از هر گیاه پرداخته و ضمن مقایسه تولید هر پلات با پلات دیگر میزان متوسط تولید هر بوته در کل پلاتها اقدام گردید . در جدول زیر نتایج حاصل از آماربرداری در پلاتهای شش گانه ذکر گردیده است .

 

نتیجه گیری :

چنانچه از جدول فوق هویداست در این تحقیقات جمعاً در شش پلات 87 بوته قابل بهره برداری بوده اند که جمعاً میزان 3615 گرم آنغوزه استحصال شده است . با تجزیه و تحلیل نتایج بدست آمده با استفاده از روشهای آماری نهایتاً این نتیجه حاصل شد که میزان متوسط شیره دهی هر بوته آنقوزه برابر 7/39 گرم می باشد که میتواند در طراحی طرحهای بهره برداری توسط کارشناسان و افرادی که طرحهای بهره برداری آنقوزه تهیه میکنند مد نظر قرار گیرد .


کلمات کلیدی: